Pies na łańcuchu: aktualny stan prawa i co może się zmienić

Zdjęcia psa przykutego do krótkiego łańcucha, bez dostępu do wody, w mrozie albo w upale — trafiają do mediów społecznościowych regularnie. Właściciele pytają, co mogą zrobić, a sąsiedzi — co tak naprawdę jest nielegalne. W 2025 roku Sejm miał położyć kres tej dyskusji raz na zawsze. Tak się jednak nie stało.

Aktualnie obowiązujące przepisy: art. 9 ustawy o ochronie zwierząt

Podstawą prawną jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1580). Artykuł 9 formułuje dwa obowiązki każdego, kto utrzymuje zwierzę domowe.

Pierwszy odnosi się do warunków bytowych:

Kto utrzymuje zwierzę domowe, ma obowiązek zapewnić mu pomieszczenie chroniące je przed zimnem, upałami i opadami atmosferycznymi, z dostępem do światła dziennego, umożliwiające swobodną zmianę pozycji ciała, odpowiednią karmę i stały dostęp do wody.
— art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 2023 poz. 1580 t.j.)

Drugi dotyczy bezpośrednio uwięzi:

Zabrania się trzymania zwierząt domowych na uwięzi w sposób stały dłużej niż 12 godzin w ciągu doby lub powodujący u nich uszkodzenie ciała lub cierpienie oraz niezapewniający możliwości niezbędnego ruchu. Długość uwięzi nie może być krótsza niż 3 m.
— art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 2023 poz. 1580 t.j.)

Brzmienie to pochodzi z nowelizacji z 2012 roku. Wcześniej ustawa nie wyznaczała ani maksymalnego czasu trzymania na uwięzi, ani minimalnej długości łańcucha — każdy mógł formalnie trzymać psa na półmetrowym łańcuchu przez całą dobę.

Co oznacza “stały dłużej niż 12 godzin” — przepis dobry, egzekwowanie trudne

Sformułowanie “w sposób stały dłużej niż 12 godzin w ciągu doby” sprawia praktyczne trudności w egzekwowaniu prawa. Ustawa nie precyzuje, czy chodzi o 12 godzin nieprzerwanego trzymania, czy o sumę godzin w całej dobie. Oznacza to, że inspektor czy funkcjonariusz straży miejskiej, przychodząc jednorazowo, nie może stwierdzić naruszenia — chyba że zastaje psa przywiązanego i zdobywa zeznania świadków lub dokumentację fotograficzną obejmującą dłuższy okres.

Przepis zabrania przy tym bezwarunkowo trzymania, które:

powoduje uszkodzenie ciała — np. łańcuch zbyt ciasny albo obcierający skórę, rany od obroży;
powoduje cierpienie — np. brak wody przy upale, brak schronienia w mrozie, izolacja od kontaktu z człowiekiem przez wiele tygodni;
nie zapewnia możliwości niezbędnego ruchu — łańcuch zbyt krótki, splątany wokół słupka, uniemożliwiający wstanie.

W tych przypadkach czas trzymania nie ma znaczenia — naruszenie jest niezależne od 12-godzinnego limitu. Pies przywiązany na 4 godziny, lecz z raną od łańcucha lub bez dostępu do wody przy 30°C, jest przypadkiem uzasadniającym interwencję.

Warto też pamiętać, że 3-metrowa minimalna długość uwięzi to długość samego łańcucha lub liny — nie przestrzeni, w której pies może swobodnie się poruszać. Jeśli łańcuch jest przymocowany do rogu budki przy płocie, rzeczywista przestrzeń ruchu może być znacznie mniejsza niż 3 metry.

Obowiązki dotyczące schronienia i warunków bytowych

Art. 9 ust. 1 nakłada obowiązek zapewnienia schronienia “chroniącego przed zimnem, upałami i opadami atmosferycznymi, z dostępem do światła dziennego, umożliwiającego swobodną zmianę pozycji ciała”. Ustawa nie określa precyzyjnie wymiarów ani materiałów budy, jednak wymagania należy interpretować proporcjonalnie do wielkości psa i warunków klimatycznych.

Minimalny standard to budka lub wiata:

zamknięta z trzech stron, z dachem nieprzepuszczającym deszczu i śniegu;
w rozmiarze umożliwiającym psu wstanie, obrócenie się i położenie na pełną długość ciała;
osłonięta od przeważających wiatrów, z ocieplonym wnętrzem w zimie;
z naczyniami na wodę i karmę dostępnymi z zewnątrz i regularnie uzupełnianymi.

Brak budki, regularnie wywrócona lub oblodzona miska z wodą, buda mniejsza niż rozmiary psa — każda z tych sytuacji może stanowić przesłankę do interwencji Inspekcji Weterynaryjnej.

Ustawa łańcuchowa: co Sejm uchwalił we wrześniu 2025 roku

26 września 2025 roku Sejm uchwalił nowelizację ustawy o ochronie zwierząt, głosami 280 posłów za i 105 przeciw. Zmiana miała radykalnie przebudować zasady trzymania psów na zewnątrz.

Projekt wprowadzał generalny zakaz trzymania psów na uwięzi jako zasadę, dopuszczając wyłącznie wyjątki:

trzymanie na smyczy podczas spaceru lub transportu;
udział w wystawie, pokazie, konkursie, występie lub treningu;
zabiegi lekarsko-weterynaryjne o charakterze profilaktycznym, leczniczym lub pielęgnacyjnym;
sytuacje, gdy “zastosowanie innego środka nie jest możliwe” w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu.

W zamian ustawa szczegółowo regulowała wymogi kojców jako miejsca stałego przebywania psa:

Masa psa	Minimalna powierzchnia kojca
do 20 kg	10 m²
od 20 do 30 kg	15 m²
powyżej 30 kg	20 m²

Kojec musiałby mieć co najmniej 1,7 m wysokości, trwałą i stabilną konstrukcję, dostęp do światła dziennego oraz ogrodzenie z co najmniej dwoma bokami przepuszczającymi powietrze. Pies przebywający na zewnątrz miałby prawo do budy z drewna lub materiałów drewnopochodnych, ocieplonej i dostosowanej do jego wielkości, oraz do codziennego ruchu poza kojcem.

Właściciele korzystający dotąd z łańcucha mieliby 12 miesięcy na dostosowanie warunków utrzymania od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.

Projekt był wynikiem wieloletnich starań środowisk ochrony zwierząt, które wskazywały, że przepisy z 2012 roku są w praktyce nieegzekwowalne. Statystyki organizacji zajmujących się interwencjami potwierdzają, że psy trzymane na łańcuchu przez kilkanaście godzin dziennie, bez odpowiednich warunków bytowych, stanowią jeden z najczęstszych zgłaszanych przypadków złego traktowania.

Dlaczego ustawa nie weszła w życie

3 grudnia 2025 roku Prezydent RP skorzystał z prawa weta. W uzasadnieniu wskazano, że choć intencja ochrony zwierząt jest słuszna, ustawa zawierała przepisy niemożliwe do spełnienia przez wielu właścicieli psów — zwłaszcza na obszarach wiejskich i w zabudowie zagrodowej.

Główny zarzut dotyczył wymogów dotyczących kojców. Budowa kojca o powierzchni 10–20 m² i wysokości 1,7 m to inwestycja, której koszty przekraczają możliwości finansowe lub logistyczne znacznej części opiekunów psów trzymanych na zewnątrz. Krytycy wskazywali też, że przepisy były zbyt rygorystyczne wobec właścicieli psów pasterskich i myśliwskich, gdzie trzymanie na uwięzi w określonych sytuacjach ma uzasadnienie praktyczne.

Warto odnotować, że podczas prac parlamentarnych Sejm odrzucił poprawkę Senatu, która miała wprowadzić odrębne przepisy dla psów pasterskich i pracujących. Ustawa trafiła więc do podpisu bez tego wyjątku — co stanowiło jeden z argumentów podniesionych w uzasadnieniu weta.

Skutek prawny jest jednoznaczny: zawetowana ustawa nie weszła w życie. Na dzień 28 kwietnia 2026 roku obowiązuje art. 9 ustawy o ochronie zwierząt w brzmieniu z 2012 roku — maksymalnie 12 godzin i minimum 3 metry uwięzi.

Projekt prezydencki — co może się zmienić

Po skorzystaniu z prawa weta głowa państwa zapowiedziała własny projekt nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt. Celem zadeklarowanym ma być ochrona psów przed trwałym trzymaniem na łańcuchu przy jednoczesnym zachowaniu przepisów wykonalnych dla szerokiego grona właścicieli — z mniej rygorystycznymi wymogami dotyczącymi kojców.

Projekt nie trafił jeszcze do parlamentu (według informacji dostępnych na dzień publikacji tego artykułu). Oznacza to, że w najbliższych miesiącach obowiązuje obecny stan prawny, a nowe przepisy mogą — lecz nie muszą — wejść w życie w 2026 roku. Dokumenty projektów ustaw, po ich złożeniu, są jawne i dostępne na stronach Sejmu RP (sejm.gov.pl), gdzie można śledzić postępy prac.

Jak zgłosić naruszenie przepisów

Jeśli obserwujesz sytuację, w której pies jest trzymany na uwięzi niezgodnie z prawem, masz kilka ścieżek działania:

Straż Miejska lub Policja mają uprawnienia do interwencji w sprawach dobrostanu zwierząt. Straż Miejska reaguje szybciej na lokalne zgłoszenia sąsiedzkie. Przy zgłoszeniu warto podać adres, opis sytuacji i — jeśli to możliwe — zdjęcia lub nagrania.

Inspekcja Weterynaryjna (powiatowy lekarz weterynarii) ma uprawnienia do skontrolowania warunków utrzymania zwierzęcia, wydania nakazu poprawy oraz — w ostateczności — odebrania psa właścicielowi i umieszczenia go w schronisku. Skargę można złożyć pisemnie lub telefonicznie do powiatowego inspektoratu.

Organizacje ochrony zwierząt — Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami (TOZ) i lokalne fundacje mogą wspierać interwencję, towarzyszyć podczas niej jako obserwatorzy lub przekazywać zgłoszenia do właściwych organów.

W przypadkach poważnych — pies z widocznymi ranami od łańcucha, wyraźne objawy wychudzenia, odwodnienia lub chorób nieleczonych — sytuacja może kwalifikować się jako znęcanie nad zwierzęciem w rozumieniu art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt, zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć bezpośrednio w najbliższej jednostce Policji.

Praktyczne zestawienie — co wolno, a czego nie

Sytuacja	Dopuszczalność	Podstawa
Uwięź ≤ 12 h/dobę, min. 3 m, z budką i wodą	Dozwolone	art. 9 ust. 1–2
Uwięź > 12 h/dobę	Niedozwolone	art. 9 ust. 2
Uwięź < 3 m długości	Niedozwolone	art. 9 ust. 2
Brak schronienia chroniącego przed mrozem lub upałami	Niedozwolone	art. 9 ust. 1
Łańcuch powodujący rany lub obcieranie skóry	Niedozwolone	art. 9 ust. 2 + art. 35
Kojec bez uwięzi — bez ograniczenia czasowego	Dozwolone	art. 9 ust. 2 a contrario

Kojec zamiast łańcucha to w obecnym stanie prawnym rozwiązanie w pełni legalne i bez limitu czasowego. Dla właścicieli psów trzymanych na zewnątrz, którzy martwią się zgodnością z prawem, to najwygodniejsza alternatywa, a zarazem krok w kierunku standardów, które proponowała zawetowana nowelizacja.

Podsumowanie

Aktualnie obowiązujący art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 2023 poz. 1580 t.j.) zakazuje trzymania psa na uwięzi dłużej niż 12 godzin na dobę; długość uwięzi nie może być krótsza niż 3 metry.
Zakaz trzymania na łańcuchu powodującego cierpienie, uszkodzenia ciała lub uniemożliwiającego ruch działa niezależnie od czasu — można naruszyć prawo nawet w 4 godziny, jeśli warunki są złe.
We wrześniu 2025 roku Sejm uchwalił nowelizację wprowadzającą generalny zakaz uwięzi — ustawa nie weszła w życie z powodu weta prezydenckiego z 3 grudnia 2025 roku.
Głównymi argumentami weta były zbyt restrykcyjne wymogi co do powierzchni kojców (10–20 m²) i trudności wykonawcze dla właścicieli psów na obszarach wiejskich.
Zapowiedziany projekt prezydencki, mający proponować pośrednie rozwiązanie, nie trafił jeszcze do parlamentu.
Naruszenia aktualnego art. 9 można zgłaszać do Straży Miejskiej, Policji lub Inspekcji Weterynaryjnej.
Trzymanie psa w kojcu (bez uwięzi) jest w pełni legalne i nie podlega żadnemu ograniczeniu czasowemu.

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. Autorka nie jest radcą prawnym ani adwokatem. W indywidualnych sprawach warto skonsultować się z prawnikiem.

Jeśli szukasz prawnika znającego sprawy zwierząt, na portalu PsiAdwokat.pl prowadzona jest lista informacyjna kancelarii — bez rekomendacji ani oceny jakości.