Szczególne okrucieństwo wobec zwierzęcia: co prawo za tym kryje i jakie kary grożą sprawcy?

W sierpniu 2025 roku w Jedlnie Drugim koło Radomska trzej mężczyźni zabili dwa psy. 30 kwietnia 2026 roku Sąd Rejonowy w Radomsku ogłosił wyrok: kary bezwzględnego więzienia od 2 do 2,5 roku plus wieloletnie zakazy posiadania jakichkolwiek zwierząt. Wyrok jest jeszcze nieprawomocny, ale sprawa doskonale ilustruje, jak sądy stosują kwalifikowaną formę przestępstwa wobec zwierzęcia. Wyjaśniam, co kryje się za pojęciem „szczególne okrucieństwo” i jakie konsekwencje prawne za nim stoją.

Co oznacza „szczególne okrucieństwo” w świetle prawa?

Zacznę od definicji, bo to ona decyduje, czy sprawa trafi do zwykłego paragrafu, czy do surowszego.

Art. 4 pkt 12 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 1997 nr 111 poz. 724 z późn. zm.) definiuje „szczególne okrucieństwo” jako:

„przedsiębranie przez sprawcę działań charakteryzujących się drastycznością form i metod, a zwłaszcza działanie w sposób wyszukany lub powolny, obliczony z premedytacją na zwiększenie rozmiaru cierpień i czasu ich trwania”

Trzy słowa kluczowe: drastyczność, premedytacja, przedłużanie cierpienia. To nie przypadkowy czyn, który natychmiastowo kończy życie zwierzęcia. To działanie zaplanowane i celowe — nakierowane na to, żeby zwierzę cierpiało jak najdłużej lub jak najbardziej intensywnie.

W praktyce sądy badają:

czy sprawca miał realną możliwość zaprzestania działania i z niej nie skorzystał,
czy zastosowana metoda była szczególnie bolesna i zbędna z punktu widzenia jakiegokolwiek uzasadnionego celu,
czy czas trwania czynu był celowo wydłużany.

Nie każde drastyczne działanie automatycznie kwalifikuje się jako „szczególne okrucieństwo” — ale każde szczególne okrucieństwo musi być drastyczne i zaplanowane. Granica jest tu ważna, bo przekroczenie jej uruchamia zupełnie inny reżim karny.

Dwie formy przestępstwa — dwa zagrożenia karą

Ustawa o ochronie zwierząt przewiduje dwa poziomy odpowiedzialności karnej za czyny wobec zwierząt.

Forma podstawowa (art. 35 ust. 1 i ust. 1a u.o.z.):

zabijanie lub uśmiercanie zwierzęcia bez uzasadnienia prawnego,
znęcanie się nad zwierzęciem w jakiejkolwiek formie.

Zagrożenie: do 3 lat pozbawienia wolności.

Forma kwalifikowana (art. 35 ust. 2 u.o.z.):

każdy z powyższych czynów, ale popełniony ze szczególnym okrucieństwem.

Zagrożenie: od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

To nie jest tylko wyższy pułap kary — przy kwalifikowanej formie zmienia się cały mechanizm orzekania środków karnych. O tym w kolejnej sekcji.

💡 Podpowiedź: Granica między zaniedbaniem a znęcaniem z art. 35 ust. 1a nie zawsze jest oczywista. Wiecej o tym pisałam w artykule o braku leczenia chorego psa jako przestępstwie.

Co orzekł sąd w Radomsku?

Zgodnie z komunikatami Prokuratury Rejonowej w Radomsku i relacjami mediów lokalnych (trybunalski.pl, pulsradomska.pl), sąd uznał, że czyn miał charakter szczególnie okrutny i skazał trzech sprawców działających wspólnie i w porozumieniu na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 u.o.z.

Kary bezwzględnego pozbawienia wolności:

jeden sprawca — 2 lata,
dwaj pozostali (działający w warunkach recydywy) — po 2 lata i 6 miesięcy.

Recydywa miała tu znaczenie: sąd mógł orzec surowszy wymiar kary wobec osób, które wcześniej już popełniały przestępstwa.

⚠️ Ważne: Wyrok ogłoszono 30 kwietnia 2026 r. i jest nieprawomocny — stronom przysługuje prawo do wniesienia apelacji do sądu wyższej instancji.

Sąd orzekł również zakazy posiadania wszelkich zwierząt oraz nawiązki finansowe na rzecz schroniska. O tym, dlaczego właśnie te środki są kluczowe, piszę poniżej.

Zakaz posiadania zwierząt — obowiązkowy, nie uznaniowy

To jeden z najważniejszych aspektów kwalifikowanej formy przestępstwa, o którym rzadko się mówi.

Ustawa przewiduje dwa różne tryby orzekania zakazu posiadania zwierząt:

Przy art. 35 ust. 1 lub 1a (forma podstawowa): sąd może orzec zakaz — to zależy od oceny sędziego.
Przy art. 35 ust. 2 (szczególne okrucieństwo): sąd orzeka zakaz — to obowiązek wynikający wprost z ustawy, nie uznanie.

Różnica jest zasadnicza. Gdy prokuratura kwalifikuje czyn jako szczególnie okrutny i sąd skazuje za art. 35 ust. 2, sędzia nie ma już swobody: zakaz posiadania zwierząt musi zostać orzeczony.

Jak długo trwa zakaz? Zgodnie z art. 35 ust. 4b u.o.z. zakaz orzeka się w przedziale od 1 roku do 15 lat. W wyroku radomskim sąd orzekł 5 lat dla jednego ze sprawców i 7 lat dla recydywistów.

📌 Zapamiętaj: Kwalifikacja jako „szczególne okrucieństwo” automatycznie uruchamia obligatoryjny zakaz posiadania zwierząt. Przy podstawowej formie sąd może, ale nie musi, takiego zakazu orzec.

Warto przy tym pamiętać, że realne egzekwowanie zakazu posiadania zwierząt wciąż napotyka na systemowe problemy. Pisałam o tym dokładniej przy okazji analizy centralnego rejestru osób objętych zakazem.

Nawiązka — pieniądze trafiają do ochrony zwierząt

Art. 35 ust. 5 u.o.z. nakłada na sąd obowiązek orzeczenia nawiązki przy każdym skazaniu za przestępstwo z tego przepisu — niezależnie od formy. Wysokość: od 1000 do 100 000 zł na wskazany cel związany z ochroną zwierząt.

W przypadku wyroku radomskiego nawiązki trafiły do Schroniska dla Zwierząt w Radomsku.

Mechanizm jest prosty i sensowny: ten, kto wyrządza krzywdę zwierzęciu, finansowo wspomaga instytucję pomagającą innym. Dla schronisk borykających się z chronicznym niedofinansowaniem takie nawiązki mają realne znaczenie.

Jak zgłosić podejrzenie takiego przestępstwa?

Wiele osób nie wie, że zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa z art. 35 u.o.z. może złożyć każdy — nie tylko właściciel zwierzęcia, nie tylko organizacja. Każda osoba.

Praktyczny krok po kroku:

Zadzwoń na policję (112) jeśli czyn trwa lub właśnie się skończył — czas jest kluczowy dla zabezpieczenia dowodów.
Złóż zawiadomienie do prokuratury lub na komisariat policji — pisemnie lub ustnie do protokołu. Nie musisz być naocznym świadkiem; wystarczy uzasadnione podejrzenie.
Dokumentuj: zdjęcia, nagrania, data i miejsce. Im więcej materiału, tym lepsza pozycja procesowa organów.
Organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną zwierząt mogą przystąpić do postępowania w charakterze pokrzywdzonego i wnosić środki zaskarżenia — warto się z nimi skontaktować, jeśli prokuratura umorzy sprawę.

Czekanie na „właściwą” osobę to błąd. Przestępstwo z art. 35 u.o.z. jest ścigane z urzędu — do uruchomienia machiny wystarczy powiadomienie.

Podsumowanie

Ustawa o ochronie zwierząt rozróżnia zwykłe znęcanie (do 3 lat) od działania ze szczególnym okrucieństwem (do 5 lat).
Szczególne okrucieństwo to działanie drastyczne, z premedytacją, nakierowane na przedłużanie cierpień — nie przypadkowy czyn.
Przy kwalifikowanej formie zakaz posiadania zwierząt jest obowiązkowy i może trwać do 15 lat.
Nawiązka (1000–100 000 zł) trafia na cele ochrony zwierząt — obowiązkowo przy każdym skazaniu.
Wyrok radomski (30 IV 2026): 3 sprawców, kary bezwzgl. 2–2,5 roku, zakazy 5–7 lat, nawiązki na schronisko — wyrok nieprawomocny.
Zawiadomienie o takim przestępstwie może złożyć każda osoba — niezależnie od tego, czy jest właścicielem zwierzęcia.

Prawo coraz surowiej traktuje przemoc wobec zwierząt, ale egzekwowanie tych przepisów zależy też od tego, że ktoś w ogóle zawiadomi organy. Jeśli widzisz coś niepokojącego — nie czekaj na innych.

Jeśli sprawa dotyczy Cię osobiście — napisz do mnie na Facebooku PsiAdwokat.pl.

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. Autorka nie jest radcą prawnym ani adwokatem. W indywidualnych sprawach warto skonsultować się z prawnikiem.